Organisaties en teams hebben in deze snel veranderende en complexe tijd behoefte aan een andere manier van samenwerken en leidinggeven: een aanpak die niet alleen oog heeft voor resultaten, maar ook voor verbinding, vertrouwen en een prettige werksfeer. Een van de manieren om dat voor elkaar te krijgen is coachend leiderschap.
Wat is coachend leiderschap?
De essentie van dit type leiderschap is de coachende basishouding van de leidinggevende. Dat is een mindset waarin een coach ontwikkelingsgericht is en oprecht nieuwsgierig, met een open mind en zonder eigen belang of oordeel. Een coach is afstandelijk betrokken: dichtbij genoeg om aandacht te geven, met voldoende afstand om de ander de ruimte te laten die nodig is om te groeien. Vanuit die houding stimuleert de coach de ander om te reflecteren op zichzelf en zo het zelfbewustzijn te vergroten. Zo kan de ander keuzes maken en in actie komen. De coach heeft als doel het potentieel van de ander vrij te laten komen en gelooft oprecht dat de ander zelf verantwoordelijkheid kan nemen en tot zijn eigen oplossingen kan komen.
Een coach kijkt niet alleen naar de ander, maar ook voortdurend naar zichzelf. Je bent namelijk de spiegel voor de ander. Als je zelf niet reflecteert op je eigen gedrag, patronen en valkuilen, is het onmogelijk om de ander hierin te begeleiden. Je kunt een ander alleen brengen tot waar je zelf bent geweest.
Als leidinggevende neem je diezelfde basishouding mee naar je eigen praktijk. Je geeft niet zelf de oplossing en het antwoord, maar je begeleidt de ander zo dat hij die zelf vindt en kan groeien. Voor leidinggevenden en projectleiders betekent dit een verschuiving in houding: van sturen op taken naar sturen op ontwikkeling, van invullen naar bevragen. Je bent de coach, niet de spits die de bal zelf inschiet.
Dit vraagt vooral dat je de controle durft los te laten en erop vertrouwt dat je in staat bent om de kracht en de verantwoordelijkheid van de ander aan te boren. Elke keer dat iemand voor je staat met een vraag, een probleem of een blokkade, ligt er een keuze: neem je het over of laat je het bij de ander en help je hem verder komen?
3 spanningsvelden van coachend leiderschap
Coachend leiderschap klinkt voor sommigen misschien soft en vrijblijvend. Maar je komt hierin een paar ingewikkelde spanningsvelden tegen. Door je bewust te zijn van de tegengestelde belangen en uitdagingen, kan je bewuster kiezen hoe je ermee omgaat.
1 - Resultaat of ontwikkeling
Wat voor iedere coachend leidinggevende geldt is dat je niet alleen de ontwikkeling van de ander voor ogen hebt maar dat je ook verantwoordelijk bent voor het resultaat van de opdracht. Deze twee belangen kunnen soms lijnrecht tegenover elkaar staan. Zeker wanneer de druk toeneemt, ligt het overnemen op de loer. Je moet hierin steeds opnieuw de balans opmaken tussen sturen op resultaat en ruimte geven aan de ontwikkeling van de ander.
2 - De verleiding om te redden
Je ziet de ander soms modderen met een vraagstuk terwijl voor jou het allemaal heel helder is. Het is dan verleidelijk om in te grijpen en de ander te redden van de worsteling. Het is de vraag of je dan de ander echt helpt of dat je eerder je eigen ongemak verlicht, omdat ongeduld toeslaat of omdat je bang bent dat je anders minder goed of aardig gevonden wordt. Redden voelt als hulp, maar ontneemt de ander vaak juist de kans om zelf tot een oplossing te komen.
3 - Gelijkwaardigheid versus hiërarchie
Als coach ben je in principe altijd gelijkwaardig en belangeloos. Dat betekent dat je geen voor- of nadeel ervaart bij de keuzes van je coachee. Als leidinggevende heb je wel degelijk een belang bij de prestaties van de ander. Het is een uitdaging om als coachend leidinggevende zoveel mogelijk gelijkwaardig te zijn, vooral wanneer je ook beoordeelt over het functioneren of beslist over loopbaanstappen. Wanneer je dit spanningsveld niet bespreekt, loop je het risico dat het gaat meespelen in de onderstroom. Het is daarom belangrijk om helder te zijn over wanneer je coacht en wanneer je beoordeelt of beslist, en dit af te stemmen op wat de ander op dat moment nodig heeft. Die helderheid is de basis voor het vertrouwen dat een coachend gesprek nodig heeft.
Een lifetime ontwikkeling
Coachend leiderschap draait niet om het perfect beheersen van een techniek, maar om de bereidheid om steeds opnieuw stil te staan bij wat een situatie vraagt en je bewust te zijn van je eigen houding en hoe je je verhoudt tot de ander en de context. De spanningsvelden blijven, maar je gaat steeds sneller doorzien wat jouw aandeel is en wat je te doen hebt. Hierdoor ontwikkel je niet alleen de ander, maar blijf je zelf ook groeien als professional en als mens.

